و گوشت گذشته باشد و سوراخى آن‌چنان پيدا شده باشد كه روده‌ها بيرون ريخته باشند ولى خود روده‌ها صدمه‌اى نديده و محتوياتشان بيرون ريخته نشده باشد بايد روده‌ها را سر جاى خود قرار داد قدرى خاكستر روى آن‌ها پاشيد و محل زخم را بخيه زد اما گاهى اوقات به علت نفخ شكم جا دادن مجدد روده‌ها در بطن مشكل مىگردد زيرا نفخ شكم جاى روده‌ها را اشغال مىكند . براى بر طرف ساختن اين نفخ حكيم محمد توصيه مىكند كه بايد قطعه‌اى اسفنج را در آب گرم فرو كرد و به ملايمت روى روده‌ها فشار داد و اگر اين كار نتيجه‌اى نداد بايد اطراف زخم را قدرى باز كرد روده را با شراب سفيد شست و سپس آن را در محل خود قرار داد . برطبق شواهد موجود اين يك روش درمان تثبيت‌شده و استاندارد به شمار مىرفت چه در زبدة قوانين العلاج كه در سال 871 توسط پدر غياث الدين نوشته شده است نيز چنين آمده است : . . . و اگر جراحت بر شكم باشد و روده و ثرب بيرون آيد ، باندرون فرستند و شكم را بدوزند و اگر روده‌ها آماس كرده بود و باندرون نرود به شراب گرم تكميه كنند تا آماس برود ، پس دست‌ها و پاهاى عليل را گرفته او را بردارند تا پشت او محدب گردد و روده‌ها باندرون رود و اگر با اين عمل نيز باندرون نرود دهن جراحت را به آن مقدار كه روده‌ها باندرون تواند رفت گشاده‌تر گردانند و اگر وقتى فرا رسد كه ثرب سبز و سياه شده بود ، آن مقدار كه متغير بود ببرند و هر رگى بزرگ كه درو بود بريسمانى ببندند و باندرون فرستند و غايت رفق و احتياط رعايت كنند « 8 » . پس از اتمام عمل جاى آن مىبايست بلافاصله بخيه زده مىشد . سوزن بخيه‌زنى مىبايست به اندازهء مناسب ، نه خيلى بزرگ و نه خيلى كوچك باشد و لازم بود دقت شود كه به هنگام دوختن بافت پوششى پاره نشود زيرا جاى يك چنين پارگئى به سختى التيام پيدا مىكرد . جراح مىبايست ته سوزن را به طرف خود نگاه مىداشت يعنى در خلاف جهت قرار گرفتن خود به محل جراحىشده بخيه مىزد . جرجانى مىنويسد با استفاده از اين تكنيك هيچ محلى بخيه زده نشده باقى نمىماند . اگر زخم خيلى بزرگ بود جراح مىبايست از شخص ديگرى كمك مىگرفت و از او مىخواست كه لبه‌هاى زخم را به هم بياورد تا او آن‌ها را به هم بدوزد . حكيم محمد به هنگام بحث در اطراف چگونگى به هم دوختن لبه‌هاى زخم و محل جراحى دو اصطلاح مختلف را به كار مىبرد كه يكى « سوزن زدن » و ديگرى « دوختن » است و از هريك از اين دو جمله مفهوم خاصى استنباط مىگردد . او گفته است كه زخم اگر

--> ( 8 ) - زبدة القوانين العلاج محمد بن علاء الدين بن هبت إله سبزوارى به خط خود مولف - كتابخانه مركزى دانشگاه تهران